جامعه مهندسان مشاور ایران جامعه مهندسان مشاور ایران

FIDIC

🔹بیانیه پایانی:

همایش انتقال آب خزر به سمنان
🔹بیانیه پایانی:همایش انتقال آب خزر به سمنان

جامعه مهندسان مشاور ایران به‌عنوان فراگیرترین تشکل مهندسی کشور، حسب وظیفه حرفه ­ای و ملی خود بنا بر نگرانی­ ها و دغدغه ­هایی که در ارتباط با طرح انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان در بین مهندسان، خبرگان و متخصصان کشور پدید آمده، برای نقد و بررسی این طرح بر آن شد تا نسبت به برپایی همایشی پیرامون مسایل و ابهامات آن با شرکت اساتید دانشگاه­ها، تشکل­ های مدنی، صاحب‌نظران و مسئولین مربوطه در وزارتخانه­ های اجرایی و سازمان حفاظت محیط‌زیست اقدام نماید. این بیانیه‌ بر اساس جمع­بندی نظرات شرکت‌کنندگان تنظیم گردیده است.

1.        نحوه پیدایش پروژه انتقال آب از دریای خزر با رویکرد بخشی و بدون در نظر گرفتن تمامی نیازهای کشور و امکانات و محدودیت­های موجود بوده و تجربه نشان داده که این شیوه پیدایش طرح‌ها تاکنون صدمات بسیار زیادی به توسعه پایدار و محیط‌زیست کشور وارد کرده ‌است.

2.        برای عبور از پیدایش بخشی پروژه‌ها و قرار گرفتن در مسیر مطمئن توسعه پایدار و حفظ محیط‌زیست، می­بایست نسبت به تدوین برنامه آمایش سرزمین کشور که متضمن توزیع متعادل و متناسب فعالیت‌ها و استقرار جمعیت و حفظ پایداری‌های اکولوژیک در پهنه کشور است، اقدام شود. رویکردی که در پروژه انتقال آب از دریای خزر نادیده گرفته‌شده ‌است. حل مشکلات آبی در محدوده‌هایی از کشور از طریق انتقال آب از حوضه به حوضه می‌بایست در چارچوب برنامه آمایش سرزمین و حکمرانی آب بررسی شود. با برنامه آمایش سرزمین و حکمرانی خوب آب، می‌توان تعیین کرد که چه میزان آب، در چه زمانی و چگونه و برای چه منظوری و در کجا و با چه میزان منابع مالی، تأمین، منتقل و مصرف شود. حکمرانی آب شامل قواعد و مقررات و سازوکارهایی است که از طریق آن‌ها منابع آبی در دسترس به‌طور کنترل‌شده مورداستفاده قرارگرفته و یا جابه­جا و منتقل می­شود و منازعات مرتبط با آن مدیریت می‌گردد.

3.        دریای خزر به‌عنوان بزرگ‌ترین دریاچه روی کره زمین، نه‌تنها به سبب ژئوپلیتیک، بلکه به دلیل داشتن اکوسیستم ویژه، اهمیت زیست‌محیطی بسیاری دارد. این موضوع و ارزش اکولوژیک دریاچه خزر سبب شده، باوجود چالش ­های فراوانی که فراروی کشورهای حاشیه این دریاچه قرار دارد، برای حفظ محیط‌زیست ارزشمند آن با توجه به گسترش فعالیت­ های نفتی، افزایش مراکز مسکونی، توسعه صنایع، شیلات و توریسم و چالش­های جدی و تعارض­های آشکار و پنهان، زمینه­ های تفاهم و همکاری منطقه ­ای در میان پنج کشور ساحلی فراهم گردد که نتیجه این تفاهم، شکل ­گیری و تصویب کنوانسیون تهران در سال ۱۳۸۴ و متعاقب آن کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر (کنوانسیون آکتائو) برای پاسداری از محیط‌زیست استثنایی آن است. نکته اینجاست که کنوانسیون آکتائو در مرحله کنونی بر اساس مذاکرات فی­مابین پنج کشور تدوین‌شده است و تا زمانی که هر پنج کشور آن را امضاء نکنند، لازم‌الاجرا نخواهد شد. این در حالی است که به‌رغم تصویب کنوانسیون توسط آذربایجان، ترکمنستان، قزاقستان و روسیه، ایران تاکنون از تصویب کنوانسیون آکتائو خودداری کرده است. لذا رژیم حقوقی بنیادین دریای خزر همچنان در ابهام باقی است. بااین‌همه، ازآنجایی‌که به‌احتمال‌قوی ایران نیز حسب توافقات یا اصلاحاتی دیر یا زود کنوانسیون آکتائو را تصویب خواهد کرد، ارزیابی طرح انتقال آب دریای خزر ازنظر رژیم حقوقی مقرر در این کنوانسیون ضروری است.

4.        ازاین‌رو برداشت آب از دریای خزر و تأسی دیگر کشورها به ایران، زمینه‌هایی است که سرمایه‌گذاری سنگین انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان و یا هر محل دیگری را با سؤالات زیادی مواجه می ­کند.

5.        شرکت­ کنندگان همایش بر اثرات مخرب زیست‌محیطی پساب آب‌شیرین‌کن‌ها و انجام مطالعات دقیق‌تر برای حفظ اکوسیستم دریای خزر و خسارت‌هایی را که با تخریب جنگل ­های هیرکانی به محیط‌زیست وارد می­ شود، تأکید و این موارد را از عوامل منفی طرح اعلام می‌دارند.

6.        در کنار ابعاد فنی، اقتصادی و محیط زیستی و حتی سیاسی این‌گونه پروژه ­ها، یکی از ابعاد بسیار مهم و اثرگذاری که کمتر موردتوجه قرار می­گیرد ابعاد اجتماعی این طرح­ ها است. بررسی و توجه به ابعاد و ملاحظات اجتماعی در کنار تحلیل دست­اندرکاران (ذی‌مدخلان و ذی‌نفعان) پروژه در مبدأ و مسیر و مقصد از دیدگاه مدیریت تعارض، می­تواند سیاست­گذاران و مجریان را در اجرا یا عدم اجرای این‌گونه پروژه­ها یاری رساند. از نگاه منطقه­ ای و ملی تأمین آب از دریای خزر برای استان سمنان، در درجه اول و با اولویت اول مستلزم توجه به تأمین آب موردنیاز استان­ های ساحلی و جوامع ساکن در مسیر انتقال است که خود دچار کمبود آب می­باشند. اجرای این طرح الگویی خواهد شد برای تعمیم استفاده از این روش در همه استان­های گلستان، مازندران و گیلان و تمامی استان­ های نیازمند به آب در استان ­های هم‌جوار واقع در جنوب سلسله جبال البرز؛ و انگیزه ­ای خواهد شد برای اقدامات مشابه در کشورهای همسایه واقع در سواحل دریای خزر. با این‌چنین سلسله رخدادها و پیامدهای محتمل، وضعیت آینده دریای خزر و شهرها و تمدن­ های ساحلی آن، چه در ایران و چه در دیگر کشورهای هم‌جوار در هاله ­ای از ابهام قرار خواهد گرفت.

7.        اثرگذاری این طرح در بهزیستی و توسعه استان سمنان و عدم تناسب اهمیت آن با ظرفیت­ها و توان طبیعی آن منطقه، بسیار نامشخص است. سخنرانان و شرکت‌کنندگان در این همایش تأکید دارند که باوجود ابهامات و مشکلات و کمبودهای اساسی آشکار چون روابط ایران با کشورهای همسایه در بهره‌برداری از دریای خزر، مشکلات زیست‌محیطی ناشی از پساب آب‌شیرین‌کن برای آن و مسیر عبور خط انتقال از جنگل‌های هیرکانی و تعدد ایستگاه‌های پمپاژ و محدودیت‌ها و تنگناهای مالی موجود در کشور، اهداف اجرای پروژه انتقال آب دریای خزر به استان سمنان را می‌توان با به‌کارگیری فناوری‌های پیشرفته و استفاده بهینه از منابع آبی موجود استان، با تغییر الگوی کشت و توسعه کشت‌های گلخانه‌ای، با افزایش بهره‌وری و صرفه‌جویی حدود 20 درصد از آب کشاورزی استان و بالاخره با جلوگیری از هدر رفت آب در شبکه ­های توزیع به میزان بیش از 200 میلیون مترمکعب آبی را که قرار است از دریای خزر به استان سمنان منتقل شود، در همان استان سمنان با صرف هزینه­ هایی به‌مراتب کمتر تأمین و محقق نمود.

8.        توجیه‌ناپذیری طرح به لحاظ اقتصادی و تردید در تأمین منابع سنگین مالی که اجرای آن را سالیان زیادی به درازا خواهد کشاند و نامشخص بودن گروه ­های اجتماعی‌ای که از این طرح منتفع خواهند شد و احتمالاً باید هزینه­ های گزاف تمام‌شده هر مترمکعب آب را در دوران بهره ­برداری بپردازند، سبب می­شوند که شاخص ­های اقتصادی توجیه‌ناپذیر فعلی طرح با ملحوظ داشتن همه واقعیت­ های پیش­رو بسیار کم‌رنگ‌تر ازآنچه که هستند قابل پیش بینی باشند.  

9.        و سرانجام مطالعات گروه آب دفتر مطالعات مجلس شورای اسلامی، در پژوهش انجام‌شده در سال ۱۳۹۳ (گزارش شماره ۴۰۱۳) با عنوان شیرین­سازی و انتقال آب دریای خزر به فلات مرکزی نتیجه­ گیری کرده است: «به‌عنوان یک ایراد اساسی همگی گزینه­های بررسی‌شده به نحوی بر انتقال آب از دریای خزر استوار است، چالش­ های محیط زیستی طرح با دقت موردبررسی قرار نگرفته است، به‌عنوان مهم‌ترین چالش؛ این طرح زیان­ده است و ...» ازآنجاکه به‌رغم نتایج مطالعات فوق در بودجه پیشنهادی سال ۱۳۹۸ برای طرح­های عمرانی سال ۱۳۹۹ ردیفی برای اجرای این طرح گنجانده‌شده است. از نهاد محترم ریاست‌جمهور، مسئولین محترم وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط‌زیست انتظار داریم که در چارچوب حکمرانی خوب آب با رعایت اصول توسعه پایدار، از ادامه مطالعه و اجرای طرحی که نه‌تنها توجیه‌پذیر نمی ­باشد بلکه آینده پیش­روی آن ریسک ­ها و نگرانی­­ های ناشی از پیامدهای زیست‌محیطی، اجتماعی و امنیتی را نشانه گرفته است؛ اجتناب نمایند.

و از نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی نیز تقاضا داریم با حذف ردیف­های شماره ۱۳۰۷۰۰۳۱۱۸ و ۱۳۰۷۰۰۳۱۲۶ از ردیف­های بودجه پیشنهادی سال ۱۳۹۸ برای سال 1399 نسبت به مسئولیت خود در قبال ملت ایران، محیط‌زیست، دریاچه خزر و نسل­ های آینده عمل نمایند.

 

                                                               

جامعه مهندسان مشاور ایران

30 دی‌ماه 1398



نقشه سایت

لینک های مرتبط

تماس با ما

جامعه مهندسان مشاور ایران
تهران، ولنجک، بلوار دانشجو، نبش خیابان سلامی، شماره 25، ساختمان جامعه
60و 22406259 واحد تشخيص صلاحيت : 4-22170783

© 1393 جامعه مهندسان مشاور ایران، تمام حقوق محفوظ است