برنامه هاي توسعه اقتصادي، بستر شکل گيري هسته هاي اوليه دست اندرکاران صنعت احداث شامل مهندسان مشاور، سازندگان، پيمانکاران، توليد کنندگان و ... در کشور بوده ...
ادامه
13 مرداد ماه جارى يکى از هيجان انگيزترين اکتشافات فضايى در سياره سرخ آغاز شد. مريخنشين «فينيکس»(ققنوس) اوايل هفته گذشته از مرکز فضايى ناسا در «فلوريدا» به سمت سياره مريخ پرتاب شد تا حدود 9 و ماه نيم ديگر در ميان بيم و اميد متخصصان و مهندسان ناسا در نزديکى قطب شمال سياره فرود بيايد.
به گزارش ايسنا، «فينيكس»، نخستين فضاپيمايى است که در قطب شمال مريخ فرود مى آيد و امکان مشاهده و شناسايى کلاهک قطبى سياره را فراهم خواهد کرد.
هدف از اين سفر فضايى بررسى ترکيبات کلاهک يخى قطب شمال سياره و وجود آب مايع و شرايط لازم براى وجود حيات احتمالى در اين بخش از سياره سرخ است
«فينيکس» برخلاف ماموريت هاى قبلى همچون مريخنوردان دوقلوى «روح» و «فرصت» به جاى حرکت در ميان دشت ها يا دره ها، در جاى خود ثابت مى ماند و با حفارى به عمق سنگ ها و يخ هاى قطب شمال مريخ نفوذ مى کند تا به طور مستقيم آنها را بررسى کند.
گروه «علمى - پژوهشي» خبرگزارى دانشجويان ايران (ايسنا) با توجه به اهميت اين ماموريت فضايى در گفتوگو با دكتر فيروز نادرى، دانشمند برجسته ايرانى و معاون مركز فضايى JPL (آزمايشگاه پيشرانش جت) ناسا ـ كه برنامهريزى و اجراى ماموريت «فينيكس» (Phoenix) توسط دانشمندان آن صورت گرفته است - از اهداف و دستاوردهاى متصور از اين ماموريت، مراحل مختلف آن، نحوه حركت و كنترل مسير فضاپيما، نحوه فرود آن و روند كاوشهاى سه ماهه آن بر روى مريخ پرسيده است.
ماموريت استثنايى مريخنوردان دوقلوى «روح» و «فرصت» ــ كه زمستان 82 براى ماموريتى 90 روزه در سطح سياره سرخ فرود آمدند و با سخت جانى مثال زدنى و پايدارى دور از انتظار خود تا چند هفته پيش كه گرفتار توفانى شدند به كاوش در سطح سياره سرخ ادامه دادند از موضوعات ديگرى است كه در گفتوگو با مدير سابق ماموريتهاى مريخ آژانس فضايى آمريكا (ناسا) مطرح شد.
مريخنوردهاى استثنايى ناسا كه در زمان مديريت دكتر نادرى به سياره سرخ پرتاب شدند، اين روزها در شرايط بسيار سختى كه دكتر نادرى از آن به عنوان وضعيتى مشابه بيماران بسترى در CCU (بخش مراقبتهاى ويژه بيمارستاني)ياد ميكند همچنان براى زندگى و ادامه فعاليت تقلا ميكنند.
به گزارش ايسنا، دكتر فيروز نادرى كه در حال حاضر به عنوان يكى از مديران ارشد سازمان فضايى ناسا، نقشى كليدى در تعيين راهبردها و نظارت بر كل طرحها و ماموريتهاى يكى از مهمترين مراكز فضايى اين سازمان بر عهده دارد، در سال 1325 در شيراز متولد شده و تحصيلات ابتدايى و متوسطهاش را در شيراز و تهران گذرانده است.
وى در سال 1964 به آمريكا رفته و تحصيلات خود را تا مقطع دكترى مهندسى الكترونيك در دانشگاه كاليفرنياى جنوبى پى گرفت.
دكتر نادرى، پس از پايان تحصيل به كشور بازگشت و ضمن گذراندن خدمت سربازى، مدتى در مركز «سنجش از دور ايران» فعاليت كرد.
وى از حدود 26 سال پيش همكارى خود را با ناسا آغاز كرد و در اين مدت مشاغل فنى و مديريتى متعددى را در زمينه ماهوارههاى مخابراتى متحرك، رادارهاى سنجش از دور، رصدخانههاى تحقيقاتى اختر فيزيك و اكتشاف مريخ و ساير اجرام منظومه شمسى برعهده داشت.
دكتر نادرى، فروردين ماه 1379 در شرايطى كه چندين ماموريت متوالى ناسا در پرتاب فضاپيما به سوى مريخ با شكست مواجه شده بود، به مديريت برنامههاى اكتشافات مريخ منصوب شد و توانست طى حدود چهار سال، سه ماموريت مهم از جمله پرتاب دو كاوشگر مريخنورد «روح» و «فرصت» را با موفقيت اجرا كند.
اين دانشمند ايرانى در پى اين موفقيت درخشان، در اسفند ماه 1383 به سمت معاون و مدير ارشد برنامهريزى مركز JPL (آزمايشگاه پيشرانش جت) - از مهمترين مراكز فضايى ناسا - منصوب شده و در سمت جديد به عنوان مسئول طراحى برنامهها و راهبردهاى مركز، تجاربش در ماموريتهاى مريخ را در مطالعه ساير بخشهاى جهان از زمين تا كهكشانهاى دور به كار بسته است. وى همچنين مسئوليت طراحى چشمانداز راهبردى پنج تا 20 ساله JPL را برعهده دارد.
دكتر نادرى در نزديك به سه دهه همكارى مستمر با ناسا، به دليل عملكرد درخشان علمى و مديريتى به دريافت عاليترين نشان علمى اين سازمان (the Distinguished Service Medal) و نشانهاى متعدد ديگر از جمله نشان فنآورى فضايى Hall of Fame، جايزه Aviation Week 2004 Aerospace، نشان افتخار Ellis Island سال 2005 - به دليل همكاريهاى گسترده علمى كه به غنيتر شدن فهم جامعه منجر شده - و ... موفق شده است.
دكتر فيروز نادرى در گفتوگوى تلفنى با خبرنگار ايسنا در تشريح روند اجراى ماموريت فضايى «فينيكس» گفت: ماموريت مريخنشين «فينيكس» شامل سه مرحله اساسى است؛ يكى پرتاب آن به مدارى در نزديكى زمين است كه روز شنبه - هفته گذشته - انجام شد، مرحله بعد رسيدن فضاپيما به مقصد و فرود آن در قطب شمال مريخ در 10 ماه ديگر و مرحله بعدى كاوشهاى علمى «فينيكس» در سطح مريخ است.
230 هزار كيلوگرم سوخت براى حمل فضاپيماى 700 كيلوگرمى
وى با اشاره به اين كه راكت حامل «فينيكس» ساعت 5 و 26 دقيقه صبح شنبه 13 مردادماه به وقت فلوريدا به فضا پرتاب شد، خاطرنشان كرد: راكت DELTAII كه مريخنشين «فونيكس» را به فضا برد هم خود بسيار قابل توجه است. ارتفاع اين راكت به اندازه يك ساختمان 13 طبقه است و حدود 230 هزار كيلوگرم وزن دارد و اين در حالى است كه وزن فضاپيمايى كه در نوك اين راكت نصب شده، تنها 700 كيلوگرم است كه نشان ميدهد چه سوخت عظيمى نياز است تا جسمى با چنين وزنى به فضا پرتاب شود.
دكتر نادرى خاطرنشان كرد: اين راكت يك موتور اصلى داشت كه با سوخت مايع كار ميكند و 9 كمك راكت كه به دور آن پيچيده شدهاند تا انرژى بيشترى به آن بدهند كه شش كمك راكت همزمان با موتور اصلى روى زمين روشن شد و «شل» آن پس از يك دقيقه جدا شده و در اقيانوس سقوط كرد و سه كمك راكت ديگر پس از كاهش وزن راكت در فضا روشن شدند كه آنها هم بعد از سه دقيقه سوخته و به اقيانوس سقوط كردند. موشك، 10 دقيقه بعد از پرتاب به مدارى در 200 كيلومترى زمين رسيد كه مقدارى - كمتر از يك دور كامل – در اين مدار دايرهيى حركت كرده و بعد قسمتهاى دوم و سوم موشك واير كرده و آن را به سمت مريخ پرتاب كرد كه تقريبا 9 دقيقه بعد از پرتاب تمام مراحل عملكرد موشك خاتمه يافته و فضاپيما عازم مريخ شد.
سفر صدها ميليون كيلومترى فضاپيما تا مريخ بدون نياز به سوخت!
وى تصريح كرد: بايد توجه داشت كه حركت فضاپيما به سوى مريخ همانند حركت هواپيما نيست كه دائما سوخت مصرف كند بلكه همانند سنگى كه پرتاب ميشود از انرژى اوليهاى كه به آن داده شده، استفاده ميكند و بقيه مسير را با شتاب اوليهاى كه در مدار زمين پيدا كرده ادامه ميدهد و چون در فضا جو وجود ندارد و فضاپيما با اصطكاك مواجه نيست، همين شتاب اوليه براى رساندن فضاپيما به مقصد كافى است. البته از آنجا كه ممكن است در طول مسير چند بار ناچار به اصلاح جهت آن شويم مقدار كمى سوخت همراه فضاپيما هست كه البته فقط براى تصحيح مسير احتمالى به كار ميرود، نه حركت دادن فضاپيما.
دكتر نادرى با بيان اينكه فضاپيماى فينيكس 9 ماه و نيم ديگر پس از طى 700 ميليون كيلومتر مسافت به مريخ ميرسد، اظهار كرد: البته فاصله زمين تا مريخ در زمان پرتاب فضاپيما كمتر از 700 ميليون كيلومتر است ولى نحوه پرتاب فضاپيما به اين صورت است كه آن را مستقيما به سمت مريخ در جايى كه در زمان پرتاب قرار دارد نفرستادهايم بلكه به جايى در مدار حركت مريخ ميفرستيم كه در زمان خاصى مريخ و فضاپيما با هم در آن نقطه تلاقى ميكنند.
وى تصريح كرد: در 9 ماه و نيم آينده كارمان تقريبا ساده است. فقط بايد شش روز پس از پرتاب فضاپيما (جمعه گذشته) و در پنج مرحله ديگر مسير حركت فضاپيما را دقيقا كنترل كرده و در صورت نياز تصميمات لازم را در مسير حركت فضاپيما انجام دهيم.
فرود، مشكلترين مرحله ماموريت «فينيكس»
مدير ايرانى آژانس فضايى آمريكا با اشاره به اينكه مشكلترين مرحله ماموريت «فينيكس»، فرود فضاپيما در سطح مريخ در بعد از ظهر 25 ماه مه سال آينده است، اظهار داشت: مريخ مرز مشخصى ندارد ولى اصطلاحا از ارتفاع 125 كيلومترى سطح مريخ را داخل فضاى مريخ محسوب ميكنند. فضاپيماى «فينيكس» با سرعتى نزديك به 20 هزار كيلومتر در ساعت به فاصله 125 كيلومترى مريخ ميرسد و چالش اصلى كاهش اين سرعت فوقالعاده در مدت 7، 8 دقيقه براى جلوگيرى از تصادم فضاپيما با سطح سياره است.
وى خاطرنشان كرد: غلظت جو مريخ يك صدم جو زمين است؛ با اين حال اصطكاك حاصل از همين جو رقيق ميتواند تا حد زيادى انرژى فضاپيما را كاهش دهد. در 4، 5 دقيقه اول با اين كه هيچ كار خاصى انجام نميدهيم ولى 90 درصد سرعت فضاپيما به دليل همين اصطكاك بين فضاپيما با جو سياره كاسته شده و سرعت آن به حدود 2 هزار كيلومتر در ساعت ميرسد. البته فضاپيما به شدت داغ ميشود و دماى آن به 3000 درجه فارنهايت هم ميرسد كه اگر يك سپر آتشين نداشته باشد، ميسوزد. لذا مهمترين مساله اين است كه يك سپر حرارتى قوى براى تحمل حرارت در 4، 5 دقيقه اول فرود به آن بدهيم. پس از آن با اينكه سرعت فضاپيما به شدت كاهش يافته ولى ارتفاع باقيمانده هم تنها 13 تا 14 كيلومتر است (تقريبا به اندازهى ارتفاع پرواز هواپيماهاى معمولي) در حالى كه سرعت فضاپيما 2000 كيلومتر بر ساعت (دو برابر سرعت صوت) است. در اين مرحله چتر نجات باز ميشود كه بايد از استحكام بسيار بالايى برخوردار باشد كه بتواند حدود دو، سه دقيقه فضاپيما را نگه دارد تا فضاپيما به ارتفاع 600 مترى از سطح مريخ ميرسد و بعد از آن فضاپيما جدا ميشود و فقط در 30 ثانيه آخر راكتهايى روشن ميشوند تا سرعت فضاپيما باز هم كاهش يابد تا در نهايت فرود آيد.
نامشخص بودن محل فرود فضاپيما در محدودهاى به وسعت 14 در 100 كيلومتر
دكتر نادرى درباره ميزان دقت فرود فضاپيماى «فينيكس» با توجه به خطرات فرود اين كاوشگر غيرمتحرك در محلهاى ناهموار به ايسنا گفت: با فنآوريهاى موجود دقت فرود فضاپيما محدودهاى بيضى شكل با اقطار 14 و 100 كيلومتر است و محل فرود فضاپيما را نميتوان دقيقتر از اين تعيين كرد و فضاپيما جايى در داخل اين محدوده بيضى شكل فرود ميآيد.
وى خاطرنشان كرد: يك خطر اساسى در ماموريت «فينيكس» همين است كه مريخنشين در محل مناسبى فرود نيايد؛ چون برخلاف «اسپيريت» و «آپورچونيتي» ارابه(كاوشگر متحرك) نيست و روى سه پا ثابت است. اگر فضاپيما فرضا در منطقهاى با سنگهاى نيم مترى فرود آيد قابل تحمل است ولى اگر در جايى فرود آيد كه سنگهاى آن از نيم متر بزرگتر باشد با مشكل مواجه ميشويم؛ چون نميتوان پنلهاى خورشيدى را باز كرد يا اگر در زاويهاى حاد بنشيند امكان واژگونى آن وجود دارد؛ لذا اگر تمام مراحل ماموريت دقيق دقيق انجام شده باشد مرحلهى آخر فرود فقط دست خداست و نميتوان پيشبينى كرد كه در موقع فرود چه پيش خواهد آمد.
دكتر نادرى در عين حال تصريح كرد: البته قبل از آغاز ماموريت به وسيلهى كاوشگرهاى مدارگرد مريخ مثل MRO از منطقه تصويربردارى كرده و چند منطقه را به دليل شرايط خاص آنها رد كردهايم و بهترين محل براى فرود انتخاب شده ولى به هر حال فضاپيما در يك محدودهى بيضى 14 در 100 كيلومتر فرود ميآيد كه احتمال بروز مشكل وجود دارد.
وى تصريح كرد: صرف نظر از خطر فرود در محلى نامناسب براى پايين آمدن فضاپيما در مريخ از دو ابزار جديد استفاده ميكنيم كه ريسك فرود را افزايش ميدهد، يكى رادار تازهاى است كه بايد قدرت بخش سرعت و ارتفاع را در هنگامى كه فضا پيما به مريخ نزديك ميشود داشته باشد كه با وجود دقت بسيار بالايى كه شده هنوز خيلى نگرانيم و ديگر اين كه موتورهايى كه در 30 ثانيه آخر فرود براى كاهش سرعت فضاپيما به كار ميروند نيز تاكنون استفاده نشدهاند.
ناسا در قطب شمال مريخ دنبال چيست؟
مدير سابق ماموريتهاى مريخ ناسا با اشاره به اينكه فضاپيماى «فينيكس» نخستين كاوشگرى است كه به نزديك قطب شمال مريخ اعزام ميشود، اظهار داشت: موقعيت محل فرود فينيكس نسبت به قطب شمال مريخ تقريبا معادل شمال ايالت آلاسكا به قطب شمال زمين يعنى نزديك مدار 70 درجه است. علت اين منطقه اطلاعات حاصل از ماموريت اوديسه در سه چهار سال پيش است كه نشان داد در نزديكى قطب شمال مريخ بسيار بيش از آنچه فكر ميكرديم آب به صورت يخزده وجود دارد و نيازى هم نيست كه تا عمق زيادى را كاوش كنيم. هدف اين ماموريت اين است كه بفهميم آيا اصولا آب به صورت مايع هم در زير سطح مريخ وجود دارد كه وجود آب مايع نشاندهنده مناسب بودن محل براى حيات احتمالى است.
وى خاطرنشان كرد: فضاپيماى «فينيكس» به بازويى 2 مترى مشابه بازوى انسان – داراى شانه و آرنج – مجهز است كه به جاى انگشتان آن بيلچهاى قرار دارد كه ميتواند تا عمق نيم مترى سطح نفوذ كند و علاوه بر آن به وسايل و تجهيزات مجهز شده كه بتواند مواد حاصل از كندن سطح مريخ را بررسى كند.
بررسى تركيبات مريخ با دقتى تا يك هزارم قطر مو
دكتر نادرى درباره لوازم و تجهيزات علمى موجود در اين كاوشگر به ايسنا گفت: در ارتفاع دو مترى مريخنشين دو دوربين مشابه چشم انسان نصب شده كه فاصله و قدرت ديد آنها همانند چشم ماست و وضوح تصاوير گرفته شده با اين دوربينها يك مگاپيكسل (يك دهم دوربينهاى خوب موجود) است. يك دوربين هم در سر بيلچه انتهاى بازوى كاوشگر متصل شده تا محدوده اطراف آن را بررسى كند. علاوه بر اين دو ميكروسكوپ نورى و نيروى اتمى با قابليت تشخيص تا يك هزارم قطر مو و يك سيستم هواسنج با قابليت بررسى دما و فشار جو در طول شبانهروز و ... دارد كه اين هواسنج خود داراى يك سيستم ليزرى است كه از انعكاس پرتو تابيده شده به سوى جو مريخ بررسيهاى جوشناسى انجام ميدهد.
دانشمند ايرانى آژانس فضايى ناسا تصريح كرد: اساسيترين ابزارهاى كاوشگر «فينيكس» دو آزمايشگاه شيمى است كه نمونههاى تهيه شده از خاك و يخ زير سطح مريخ را بررسى ميكنند. اين آزمايشگاهها داراى هشت اجاق كوچك استوانهاى به طول 1 سانتيمتر و قطر 2، 3 ميليمتر است كه نمونههاى جمعآورى شده در اين اجاقها تا نزديك 1000 درجه سانتيگراد حرارت ميبيند تا مشخص شود كه آب يخزده در چه دمايى از يخ به آب مايع و در چه دمايى به بخار تبديل ميشود كه با توجه به تفاوت اين شاخصها در مواد مختلف ميتوان نوع مواد و تركيبات موجود در آن منطقه از مريخ را تعيين كرد كه خصوصا به دليل تركيبات حاوى كربن هستيم كه عنصرى اساسى در حيات است. يكى ديگر از ابزارهاى اين آزمايشگاههاى مينياتورى شيمى، pH متر (ابزارهاى اندازهگيرى اسيديته) است كه مواد جمعآورى شده را در آبى كه همراه فضاپيما به مريخ بردهايم حل كرده و اسيديته آنها را اندازهگيرى ميكند.
«فينيكس» در جستوجوى شرايط حيات است نه حيات احتمالى
وى با اشاره به اينكه مدت ماموريت «فينيكس» در سطح مريخ 90 روز است و بعد از آن به دليل برودت شديد سطح فضاپيما از يخ پوشيده شده و از كار ميافتد، خاطرنشان كرد: وجود آب يخزده در منطقه فرود مريخنشين «فينيكس» براى ما مسجل است و هدف ما بررسى اين مساله است كه آيا اين منطقه قابليت ميزبانى حيات - به شكل تكسلولى – را دارد يا نه كه لازمه آن وجود آب به صورت مايع – غير يخزده – در زير سطح سياره و همچنين وجود كربن است. فينيكس وجود اين دو عامل موثر در حيات را بررسى ميكند؛ چون تجهيزات آن قادر به تشخيص وجود موجودات زنده احتمالى نيست و تنها وجود اين دو شرط مهم براى حيات را بررسى ميكند.
دكتر نادرى در عين حال تصريح كرد: البته در صورت وجود احتمالى حيات در مريخ و برجا ماندن شاخصهايى از آنها احتمال تشخيص شانسى آنها وجود دارد ولى هدف اصلى از اين ماموريت كشف موجودات زنده احتمالى در مريخ نيست و هدف اصلى تخمين قابليت اين منطقه براى وجود حيات است. ما نميدانيم حيات احتمالى در مريخ به چه صورت بوده و چگونه خود را نشان ميدهد؛ بنابراين ابزارهايى كه بتواند مستقيما آن را كشف كند در اختيار نداريم.
وى در ادامه در پاسخ به اين سوال كه با توجه به برودت بالاى قطب شمال مريخ چرا جست و جوى حيات احتمالى در مريخ در مناطق گرمتر (نزديك به استوا) مريخ انجام نميشود، اظهار داشت: علت انتخاب قطب شمال مريخ اين است كه از وجود آب در زير سطح آنجا مطمئنيم ولى در جاهاى گرمتر مريخ مشخصا آب پيدا نكردهايم؛ لذا احتمال يافتن حيات در آنجا خيلى كم است. مساله اساسى در بررسى احتمال حيات، وجود آب مايع است، نه دماى بالا.
«فينيكس» از خاكستر يك ماموريت شكستخورده برخاسته است
مدير ايرانى ناسا درباره وجه تسميه ماموريت «فينيكس» (ققنوس) گفت: «ققنوس» نام مرغى افسانهيى است كه پس از سوختنش، پرنده ديگرى از خاكستر آن به دنيا ميآيد و دليل نامگذارى ماموريت اخير به نام «ققنوس» زنده نگه داشتن خاطرهى يكى از ماموريتهاى پيشين اعزام كاوشگر به مريخ است كه با شكست مواجه شد.
وى خاطرنشان كرد: ناسا سال 2000 دو سفينه را به مريخ فرستاد كه هر دو با شكست مواجه شد و آن موقع بود كه از من خواستند رياست ماموريتهاى مريخ ناسا را بر عهده بگيرم. در آن زمان دو فضاپيما را براى پرتاب به مريخ آماده كرده بوديم كه به دليل حوادث پيش آمده پرواز يكى از آنها كه قرار بود در مريخ فرود بيايد را متوقف كردم تا علت شكست ماموريتهاى قبلى را بفهميم و از حادثهاى ديگر پيشگيرى شود و ديگرى را كه يك مدارگرد بود به فضا فرستاديم. به همين دليل حالا كه فكر ميكنيم به علت شكست ماموريتهاى قبلى پى برده و با رفع آنها فضاپيماى ديگرى را به سمت مريخ ميفرستيم به پيشنهاد مدير علمى اين برنامه آن را ققنوس (فينيكس) نامگذارى كردهايم. يعنى از خاكستر آن فضاپيما كه از بين رفت يك سفينه جديد به وجود آوردهايم.
دوقلوهاى افسانهيى در CCU
دكتر نادرى در ادامه درباره آخرين وضعيت مريخ نوردهاى «روح» (اسپيريت) و «فرصت» ( آپورچوينتي) - كاوشگرهاى مريخ ناسا كه در اواخر سال 1382 براى ماموريتى سه ماهه به سياره مريخ پرتاب شدند و به نحو شگفت انگيز تاكنون به فعاليتشان ادامه دادهاند - به ايسنا گفت: به دليل توفان خاك در مريخ مقدار نورى كه مستقيما به صفحات خورشيدى تامين كننده انرژى اين مريخ نوردها ميرسد بسيار اندك است.
البته وضعيت «اسپيريت» كمى بهتر است ولى «آپورچونيتي»(فرصت) تقريبا كمتر از يك درصد نورى را كه در شرايط طبيعى به آن ميرسيده دريافت ميكند و به دليل همين ميزان اندك تنها 15 تا 14 درصد انرژى معمولى را ايجاد ميكند كه خيلى كم است و با اين كه تمام حركتها و فعاليتهاى علمى آنها را متوقف كردهايم ولى به هر حال به نيروهاى پايهاى نياز داريم تا بخاريهايى را كه گرم كردن فضاپيما در شب را برعهده دارند فعال كند تا وسايل الكترونيكى مريخ نورد در اثر سرما از كار نيفتند.
وى خاطر نشان كرد: درجه حرارت بحرانى براى از كار نيفتادن سيستمهاى الكترونيكى «فرصت»(دماى داخل مريخ نورد)، 39- درجه سانتى گراد است كه اگر دما از اين حد پايين برود همه سيستمها خاموش ميشوند.
اين روزها فضاپيما در شرايطى مشابه CCU و در مرز مرگ است چون دما به 37- درجه سانتى گراد هم رسيده ولى به هر حال اين طور هم نيست كه اگر دماى آپورچونيتى به 39- درجه سانتى گراد برسد، دستگاهها براى هميشه نابود شوند و اين امكان وجود دارد كه فضاپيما ماهها در حالت كما (خاموشى كامل) باشد و پس از صاف شدن آسمان و رسيدن نور خورشيد به صفحات خورشيدى فضاپيما بار ديگر بيدار شود چون به هر حال ما در شرايطى هستيم كه تاكنون مشابه آن را تجربه نكردهايم و هر چيزى امكان دارد.
احتمال زنده شدن مجدد مريخنوردها حتى پس از كما
دكتر نادرى در عين حال تصريح كرد: چيزى كه نميدانيم اين است كه اگر اين شر ايط چند ماه طول بكشد سرما و يخ چه بر سر تجهيزات الكترونيكى «فرصت» ميآورد البته ما آنها را پيش از پرتاب فضاپيما تا دماى 50- درجه سانتى گراد هم آزمايش كردهايم ولى براى چندين ساعت نه براى چندين هفته.
مدير سابق ماموريت مريخ ناسا خاطر نشان كرد: اين امكان وجود دارد كه طى دو، سه هفته آينده وضعيت جوى در مريخ مساعد شده و نور كافى به مريخ نوردها برسد ولى از گذشته ميدانيم كه چنين توفانيهاى خاكى ميتوانند تا چندين ماه ادامه داشته باشند و با توجه به اين كه حدود پنج هفته از اين توفان گذشته چند احتمال وجود دارد يا ممكن است به طور كلى از آپورچونيتى اطلاعاتى نگيريم و بايد چند ماهى منتظر بمانيم تا ببينيم دوباره بيدار ميشود يا نه و احتمال ديگر اين كه طى چند روز آينده هوا صاف شده و فعاليت مريخ نورد ادامه پيدا كند.
دكتر نادرى در پاسخ به اين سوال كه با توجه به اطلاعات موجود درباره جو مريخ، آيا امكان پيش بينى تقريبى زمان فروكش كردن توفان اخير وجود دارد يا نه، اظهار داشت: در حال حاضر ادارات هوا شناسى زمين هم با اين همه امكانات و اطلاعات وسيع كه در اختيار دارند بعضا در پيشبينى هواى سه روز آينده هم كاملا با اشتباه مواجه ميشوند به اين ترتيب ميتوان تصور كرد كه پيش بينى هوا شناسى در سيارهاى كه چند صد ميليون كيلومتر از ما دور است و شبكههاى هواسنجى مانند آنچه درزمين وجود دارند در آن وجود ندارد، چگونه خواهد بود و به نظر من همين اندازه هم كه ميدانيم وضعيت جوى در حال حاضر در مريخ چگونه است، تقريبا يك معجزه است.
26 ماه ديگر با يك آزمايشگاه بزرگ به مريخ ميرويم
مدير ماموريتهاى منظومه شمسى آژانس فضايى آمريكا در ادامه درباره ماموريت آتى ناسا در مريخ به ايسنا گفت: همان طور كه ميدانيد به دليل دوره تغييرات مكان نسبى مريخ و زمين ما هر 26 ماه يك بار فضاپيمايى به مريخ ميفرستيم و چون «فينيكس» را الان فرستاديم، 26 ماه ديگر (سال 2009) سفينه ديگر را كه يك كاوشگر خودرو مشابه آپورچونيتى و اسپيريت است را به سوى مريخ پرتاب ميكنيم.
اين كاوشگر چهار برابر بزرگتر از مريخ نوردهاى اسپيريت و آپورچونيتى و تقريبا به اندازه يك خودرو سوارى است و نيروى محرك آن هم به جاى سلولهاى خورشيدى از انرژى اتمى تامين ميشود لذا ديگر احتياجى به نور آفتاب نداشته و در تمام شب و روز و هر فصلى كار ميكند.
وى با اشاره به اين كه مراحل آماده سازى چنين كاوشگرهايى حدود چهار، پنج سال طول ميكشد، خاطر نشان كرد: اين فضاپيما كه با هزينهاى حدود 5/1 ميليارد دلار ساخته ميشود و در حال حاضر تقريبا نيمى از مراحل آمادهسازى آن انجام شده همچنين به تجهيزات بسيارى بيشترى مجهز است و توان حركت اين فضاپيما كه MSL (مارس ساينس لابراتوري) نام دارد، بسيار بيشتر از «آپورچنيتي» و «اسپيريت» است و ميتواند كيلومترها در سطح مريخ حركت كند و يكى از كمپلكسترين خودروهايى است كه به مريخ فرستاده شده است.
حيات فرازمينى مهمترين سوال بشر
مدير سابق ماموريت مريخ ناسا در ادامه در پاسخ به اين سوال كه با توجه به يافتههاى سالهاى اخير كه اميدوارى دانشمندان را نسبت به وجود حيات احتمالى در مريخ نسبت به دهههاى قبل كاهش داده است، جست وجوى حيات حقيقتا تا چه حد در پيشبرد ماموريتهاى مريخ موثر بوده و خود دانشمندان تا چه قدر با اين هدف و آرزو اين طرحها را دنبال ميكنند، اظهار داشت: اصولا اين سوال كه حيات در دنيا تنها مختص زمين است يا جاى ديگرى هم وجود دارد، شايد بزرگترين سوال علمى بشر باشد و اين سوال را با يكى، دو ماموريت و بررسى يكى، دو مكان نميتوان پاسخ داد. ما جواب اين پرسش بزرگ را از چند محور دنبال ميكنيم كه بررسى مريخ يكى از آنهاست، ما همچنين با تلسكوپهاى عظيم مشغول بررسى ستارههاى بزرگ در وراى منظومه شمسى هستيم تا وجود سياراتى مشابه زمين در گرداگرد آنها را بررسى كنيم در حالى كه با علم و فن آورى كنونى امكان سفر به آنها را نداريم.
«اروپا»، گزينه ديگر براى حيات احتمالى در منظومه ما
وى خاطر نشان كرد: دانشمندان در تلاشاند با تحقيق بر روى جو آن سيارات وجود شواهد بيولوژيك احتمالى را بررسى كنند. از طرف ديگر قصد داريم علاوه بر مريخ به ساير جاهايى كه احتمال وجود آب مايع وحيات در آنجا هست نيز كاوشگرهايى را بفرستيم كه يكى از آنها قمر «اروپا» سياره مشترى است كه قصد داريم آن را هم بررسى كنيم.
نادرى تصريح كرد: علت علاقه ما به بررسى مريخ و قمر «اروپا» با وجود اين كه مطمئنيم حياتى مشابه انسان در منظومه شمسى وجود ندارد اين است كه اگر حتى اگر در يك نقطه ديگر از منظومه شمسى ما هم كه به اندازه يك دانه شن در سواحل اقيانوسهاى جهان است، حيات(ايجاد بيولوژى از مواد شيميايي)به هر شكل، وجود داشته باشد احتمال اين كه حيات به صورت تكامل يافته در بقيه جهان فراوان باشد، بسيار تقويت ميشود ولى اين سوال به حدى پيچيده و بزرگ است كه چند ماموريت به مريخ جوابگوى آن نخواهد بود و احتمال دارد انسان قرنها در اين مورد كاوش كند تا به جوابى برسد؛ البته مهم اين است كه ما هميشه در كنار اين كاوشها به فنآوريهايى دست پيدا ميكنيم كه در زندگى كنونى ما موثر است مثلا بيشتر پيشرفتهايى كه در زمينه رايانه، تلفن، همراه، پزشكى و غيره صورت گرفته محصول تحقيقات در زمينه هوا فضاست و اين پاسخى است به كسانى كه هيچ كنجكاوى درباره وجود حيات در جاى ديگرى در جهان ندارند و ميگويند اين كه ممكن است 500 سال ديگر به وجود يا عدم وجود حيات در دنيا پى ببريم، امروز چه فايدهاى براى ما دارد!
برنامهاى براى سفر به ايران ندارم
دكتر نادرى كه دو سال پيش قصد داشت جهت سفرى شخصى به ايران بيايد ولى چند روز قبل از موعد اعلام شده، از لغو سفرش و تعويق آن به آينده به دليل مشكلات پيشآمده براى يكى از مدارگردهاى مريخ خبرداد در پاسخ به اين سوال كه آيا برنامهاى براى انجام اين سفر در آينده نزديك دارد يا نه؟ با بيان اين كه در حال حاضر برنامه ديگرى براى آمدن به ايران ندارد، ابراز اميدوارى كرد شرايط بهگونهاى، براى تسهيل آمد و شدها فراهم شود.
ورود اجتنابناپذير كشورهاى مختلف به عرصه فعاليتهاى فضايى تا چند سال آينده
اين مدير برجسته آژانس فضايى ناسا در ادامه در پاسخ به سوال خبرنگار ايسنا درباره ضرورت سرمايه گذارى و فعاليت جديتر ايران در عرصه فضا در شرايط كنونى با توجه به پيشرفت روز افزون كشورهاى توسعه يافته در اين حوزه و ورود كشورهايى جديد به باشگاه فضايى و در عين حال هزينههاى سنگين و تكنولوژى پيشرفته مورد نياز آن اظهار داشت: من اصولا از فعاليتها و ماموريتهاى صلح آميز- غير نظامى- فضايى در هر جاى دنيا استقبال ميكنم و دوست دارم فعاليتهاى فضايى، علمى و تحقيقاتى باشد نه نظامى، ولى اين كه ايران با توجه به امكانات اقتصادى موجود و نيازهاى ديگر كشور با توجه به بودجههاى سنگين مورد نياز فعاليت در اين حوزه چه بايد بكند، بايد توجه داشت كه فعاليتهاى فضايى كه در دهه 60 در انحصار آمريكا و شوروى بود امروز به بسيارى از كشورها از جمله كشورهاى اروپايى، هند، ژاپن، چين و حتى كشورهايى مثل آرژانتين گسترش يافته و مسيرى است كه مطمئنا بقيه كشورها هم خواهند رفت و در آينده سفر به فضا از حالت فانتزى و علمى خارج خواهد شد، بنابراين لازم است كه هر كشورى در يك مقطعى زمانى به اين عرصه وارد شود البته كار در اين عرصه هم قدم به قدم است.
دكتر نادرى در عين حال تصريح كرد: براى فعاليت در حوزه فضا لازم نيست كه از همان ابتدا دنبال فرستادن فضانورد باشيم. آشنا شدن با اصول فعاليتهاى فضايى بودجه كمترى لازم دارد و ما ميتوانيم الان آن را انجام دهيم و با توجه به اين كه دانشجويان ايرانى از باهوشترين دانشجويان دنيا هستند و نيز دانشگاههاى بسيار خوبى مثل صنعتى شريف كه در كشور داريم ميتوانيم در بخشهايى از فعاليتهاى فضايى كه بودجه سنگين نميخواهد وارد شده و پايهاى براى فعاليتهاى جديتر آينده بسازيم و تا جايى كه بودجه كشور اجازه ميدهد، در اين حوزه فعاليت كنيم.
اين مدير ايرانى ناسا در پايان در پاسخ به خبرنگار ايسنا كه با اشاره به وجود دهها دانشمند متخصص و پژوهشگر ايرانى در اين آژانس فضايى، نظر وى را درباره امكان ارتباط علمى ناسا با موسسات فضايى ايران و همكارى محققان ايرانى داخل در پروژههاى آن جويا شد، با اعتقاد به اين كه ناسا و همچنين مراكز علمى تحقيقاتى ديگر نميتوانند فارغ از مسائل دولتها، روابط علمى خود را در شرايط مناسب و ايدهآل برقرار كنند؛ همچنان كه در زمينههاى اقتصادى و حتى ورزشى نيز چنين امكانى وجود ندارد، تاكيد كرد كه اعمال محدويت دولتها، متاسفانه بر روابط علمى هم تأثيرگذار است.
گفتوگو: على شمس
متولي کيست؟
جزئيات خطرناكترين ماموريت مريخ 
نسخه قابل چاپ
ممکن است پيش خودتان فکر کنيد کساني که حافظه بسيار خوبي دارند از هوش بيشتري نسبت به ديگران برخوردار هستند! اما حقيقت اين است ...
دستورالعمل مالچ پاشي استفاده از مالچ نفتي، عنوان کتابي است که مهندس علي خلدبرين از مهندسان مشاور پايداري طبيعت و منابع آن ...